|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Przed przystąpieniem
do układania wzoru, należało odpowiednio przygotować podkład. Błędy
popełnione podczas tego etapu pracy mogły być przyczyną szybszego
zużycia posadzki. Szczegółowy opis budowania podkładu znajduje się
w dziele Witruwiusza-
"O architekturze ksiąg dziesięć". W opisie tym Witruwiusz
wymienia wiele warunków, które muszą być spełnione aby posadzka
była trwała, odporna na różnice temperatur, łatwa w utrzymaniu czystości.
Jego przekaz potwierdzają badania archeologiczne, aczkolwiek istnieją
od ogólnej zasady wyjątki.
Pierwszym etapem było ubicie i wyrównanie podłoża, na którym następnie
układano warstwę ściśle przylegających do siebie kamieni. Warstwa
ta zwana statumen, miała grubość ok. 10 cm . Drugą warstwą był rudus,
składał się z trzech części żwiru wymieszanego z fragmentami terakoty
i jednej części wapna, miał grubość ok. 23 cm ., a pod gołym niebem
ok. 30 cm . Następną warstwą był nukleus, który składał się z trzech
części piasku, potłuczonych dachówek i cegieł oraz jednej części
wapna, miał on grubość ok. 11 cm . Na nukleusie układano warstwę
z kostkami.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Nie
wiadomo w jakiej części przygotowanie podkładu należało do obowiązków
mozaikarza, bowiem część prac mogła być wykonywana podczas stawiania
budowli. Niewątpliwy jest udział mozaikarzy przy układaniu nukleusu.
Na warstwie tej często odnajduje się "linie pomocnicze",
narysowane rylcem, gdy zaprawa była wilgotna. "Linie pomocnicze"
ułatwiały rozplanowanie wzorów i całego przedstawienia. Każda kompozycja
wymagała dokładnych kalkulacji aby dopasować ją do rozmiaru i kształtu
pomieszczenia. Doświadczony rzemieślnik przy pomocy sznura, rylca
i cyrkla pomiarowego potrafił przygotować szkic przedstawienia. Do
tworzenia "linii pomocniczych", oprócz rylca, używano także
farb, najczęściej o czarnym i czerwonym kolorze. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Emblema-
główne motywy mozaiki- były przygotowywane wcześniej w warsztacie
i przywożone na miejsce jako osobne panele. Układano je w skrzyniach,
metodą pośrednią lewostronną, często w opus vermiculatum. Wzory otaczające
emblema były układane na miejscu, co potwierdzają badania- w pobliżu
mozaik odkrywa się małe fragmenty kamienia, odpady produkcyjne powstałe
podczas wycinania tesser oraz narzędzia. Miejsca łączenia głównego
przedstawienia z resztą mozaiki staranie maskowano, cała powierzchnia
musiała sprawiać wrażenie jednolitej. Proces układania był pracochłonny.
Na nukleusie rozprowadzano cienką warstwę zaprawy wapiennej, często
o kilkucentymetrowej grubości. Należało nią pokryć taki fragment podłoża
aby rzemieślnik zdążył ułożyć kostki zanim zaprawa wyschnie, obszar
ten wynosił prawdopodobnie ok. 1m kwadratowego; był mniejszy przy
produkcji bardziej szczegółowych przedstawień. Zaprawa była czasami
barwiona, dodawano do niej pył marmurowy, potłuczoną terakotę. Tessery
układano jedna po drugiej, możliwe, że przy tworzeniu bardzo szczegółowych
wzorów wykorzystywano szczypce.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kostki wciskano w zaprawę
na tyle mocno, aby wypełnić szczeliny między nimi. Prawdopodobnie
mistrz układał najtrudniejszą część przedstawienia, pozostawiając
pomocnikom wypełnienie tła. Układ kostek sugeruje kolejność pracy
rzemieślników, bardzo często dwa lub trzy rzędy tesser tworzących
tło otaczają krawędzie przedstawienia, podczas gdy resztę tła tworzą
równoległe linie. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Po
ułożeniu kostek ostatnim etapem pracy było wygładzenie powierzchni,
w tym celu wykorzystywano kamienie szlifierskie. Po wyschnięciu mozaiki,
aby zniwelować pewne niedociągnięcia, takie jak szczeliny między kostkami
czy drobne pęknięcia, wylewano na powierzchnię posadzki rzadką zaprawę,
posypywano ją pyłem marmurowym, barwił on fugi oraz utwardzał mozaikę.
Nadmiar zaprawy zbierano zanim zdążyła wyschnąć.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Opracował
:
Michał Aniszewski |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
